නායකත්වය පිළිබඳ නිර්වචන අධ්යයනය (Study of Leadership Definitions)
හැඳින්වීම: බොහෝ දෙනා සිතන්නේ නායකත්වය යනු හුදෙක් විදුහල්පතිවරයාට හෝ පරිපාලන නිලධාරියෙකුට පමණක් හිමි කාර්යයක් බවයි. නමුත් 21 වන සියවසේ පාසල තුළ ගුරුවරයා යනු ප්රබල නායකයෙකි. මෙම පාඩම මගින් ලොව පිළිගත් විද්වතුන් නායකත්වය නිර්වචනය කර ඇති ආකාරයත්, එම නිර්වචන ඔබේ ගුරු භූමිකාවට අදාළ කර ගන්නේ කෙසේද යන්නත් විමසා බලයි.
1. නායකත්වය යනු කුමක්ද?
සරලවම කිවහොත්, “යම් පොදු අරමුණක් ඉටු කර ගැනීම සඳහා පිරිසක් පෙළඹවීමේ හා මෙහෙයවීමේ ක්රියාවලිය” නායකත්වය ලෙස හැඳින්විය හැක. එය තනතුරකට වඩා ක්රියාවලියකි.
පහත දැක්වෙන විද්වත් නිර්වචන හරහා මෙය වඩාත් ගැඹුරින් වටහා ගනිමු.
2. විද්වත් නිර්වචන හා ගුරු භූමිකාව
A. පීටර් ඩ්රකර් (Peter Drucker) – නූතන කළමනාකරණයේ පියා
නිර්වචනය: “කළමනාකරණය යනු යම් කාර්යයක් නිවැරදි ක්රමයට කිරීමයි; නමුත් නායකත්වය යනු නිවැරදි දේ තෝරා බේරා ගෙන කිරීමයි.” (“Management is doing things right; leadership is doing the right thing.”)
-
විග්රහය: මෙහිදී අවධාරණය කරන්නේ නායකයෙකු සතු තීරණ ගැනීමේ හැකියාවයි (Decision Making). නීති රීති අකුරටම ඉටු කිරීමට වඩා, යම් අවස්ථාවක ගත යුතු වඩාත්ම සුදුසු සහ සදාචාරාත්මක තීරණය ගැනීම නායකත්වයයි.
-
ගුරුවරයාට අදාළ වන ආකාරය: ඔබ චක්රලේඛයක් ක්රියාත්මක කිරීමේදී හුදෙක් එය යාන්ත්රිකව සිදු කරන්නේ නම් ඔබ කළමනාකරුවෙකි. නමුත් එම චක්රලේඛය තුළින් සිරුවාට උපරිම සාධාරණය ඉටු වන පරිදි, මානුෂීයව තීරණ ගෙන ක්රියාත්මක වන්නේ නම් ඔබ නායකයෙකි.
B. ඩ්වයිට් ඩී. අයිසන්හවර් (Dwight D. Eisenhower) – හිටපු ඇමරිකානු ජනාධිපති
නිර්වචනය: “නායකත්වය යනු තමන්ට අවශ්ය දෙයක් වෙනත් අයෙකු ලවා කරවා ගැනීමේ කලාවයි; ඒ ඔහුට ද එය කිරීමට අවශ්ය වන පරිදි (කැමැත්තෙන්) පෙළඹවීමෙනි.” (“Leadership is the art of getting someone else to do something you want done because he wants to do it.”)
-
විග්රහය: නායකත්වය යනු බලහත්කාරකම නොවේ. එය පෙළඹවීම (Motivation) සහ අන් අයගේ කැමැත්ත දිනා ගැනීමයි.
-
ගුරුවරයාට අදාළ වන ආකාරය: සිසුන්ට දඬුවම් බිය නිසා ඉගෙනීමට සැලැස්වීම පහසුය. නමුත් දක්ෂ ගුරු නායකයා සිසුන් තුළ ඉගෙනීමට අභ්යන්තරික ආශාවක් (Internal Motivation) ඇති කරයි. සිසුන් ඔබ කියන දේ කරන්නේ ඔබට ඇති බිය නිසා නොව, ඔබට ඇති ගෞරවය සහ වැඩේට ඇති කැමැත්ත නිසා නම්, ඔබ සාර්ථක නායකයෙකි.
C. වොරන් බෙනිස් (Warren Bennis) –
නිර්වචනය: “නායකත්වය යනු දැක්මක් යථාර්ථයක් බවට පරිවර්තනය කිරීමේ ධාරිතාවයි.” (“Leadership is the capacity to translate vision into reality.”)
-
විග්රහය: සෑම නායකයෙකුටම අනාගතය පිළිබඳ සිහිනයක් හෝ දැක්මක් (Vision) තිබිය යුතු අතර එය ප්රායෝගිකව ජය ගැනීමට කණ්ඩායම මෙහෙයවිය යුතුය.
-
ගුරුවරයාට අදාළ වන ආකාරය: වසර අවසානයේදී ඔබේ පන්තියේ සිසුන් සිටිය යුතු තත්ත්වය ගැන ඔබට පැහැදිලි දැක්මක් තිබේද? එම ඉලක්කය කරා පියවරෙන් පියවර සිසුන් රැගෙන යාම ඔබේ නායකත්ව වගකීමයි. මෙය ‘දුරදර්ශී සහ පරිවර්තනීය නායකත්වය’ (Visionary and Transformational Leadership) ලෙස මොඩියුලයේ හැඳින්වේ.
D. ජෝන් සී. මැක්ස්වෙල් (John C. Maxwell) – නායකත්ව විශේෂඥ
නිර්වචනය: “නායකත්වය යනු බලපෑමයි – ඊට වැඩිත් නැත, අඩුත් නැත.” (“Leadership is influence – nothing more, nothing less.”)
-
විග්රහය: ඔබට අන් අයගේ සිතුවිලි, ආකල්ප සහ ක්රියා වෙනස් කිරීමට (Influence) හැකි නම්, ඔබ නායකයෙකි.
-
ගුරුවරයාට අදාළ වන ආකාරය: ගුරුවරයා සිසුන්ගේ චරිතය හැඩගැස්වීමට සෘජුවම බලපෑම් කරයි. ඔබේ වචනයක්, හැසිරීමක් සිසුවෙකුගේ ජීවිතය වෙනස් කළ හැකිය. මෙම උපදේශන නායකත්වය (Instructional Leadership) ගුරුවරයා සතු ප්රධානතම ආයුධයයි.
ඉහත නිර්වචන සියල්ල කැටි කළ විට, අධ්යාපනික නායකත්වය යනු:
-
බලපෑම් කිරීමකි (Influencing): සිසුන් හා ප්රජාව යහපත් අතට හැරවීම.
-
දැක්මක් සහිත වීමකි (Visionary): අනාගත ඉලක්ක වෙත මෙහෙයවීම.
-
කණ්ඩායම් ක්රියාවලියකි (Group Process): තනිව නොව සිසුන් සහ ගුරුවරුන් සමග එක්ව කටයුතු කිරීම.
-
වෙනස්වීම් කළමනාකරණයකි (Change Management): අභියෝග හමුවේ නිවැරදි දේ තෝරා ගැනීම.